Çocukluk çağı depresyonu, özellikle ergen yaşta veya çocuklarda rastlanan bir ruhsal sağlık bütünlüğü sorunudur. Çocuk yaşlarda geçirilen depresyon, yetişkinlerde yaşanan depresyondan farklı belirti ve sonuçlar göstermektedir. Çocuk yaşlarda yaşanan depresyonların belirtilerini duygusal olarak incelemek gerekirse, üzgün bir ruh hali, umutsuz konuşmalar, sinir, kendisine karşı saygısızlık, boşlukta hissetmek gibi duygular depresyon göstergesi olabilmektedir. Davranışlara yansıyan belirtiler ise; sosyal ortamdan uzaklaşmak, derse katılım ve sınav notlarında başarı düşüşleri, ilgi eksikliği, öfke kontrol problemleri depresyon göstergesi olabilmektedir. Fiziksel olarak depresyon belirtisi olabilen davranışlar ise genel uyku problemleri olabilir, özellikle fazla uyku veya normalden oldukça az uyku, iştahta artış ya da iştahsızlık, vücutta özellikle baş ve mide ağrıları depresyon belirtileri olabilmektedir. Yanı sıra konsantrasyon eksikliği, kararsızlıklar yaşamak, kendine zarar verme düşünceleri ya da girişimleri de depresyon yaşayan kişilerde oldukça yoğun belirtilerdir. Aynı zamanda ailesinde daha önce depresyon geçirmiş olan çocuklar genetik olarak depresyona daha yatkındırlar ve risk altındadır. Aile içinde yoğun tartışmalar, yaşanan travmalar, boşanmalar ya da ölümler çocukların depresyona yatkın olmalarına sebep olabilir. Beyinde yaşanan kimyasal dengesizlikler, bozukluklar ve çocukların düşük özsaygıları ve yoğun strese karşı başa çıkmakta zorlanmaları depresyona yatkın olmalarına sebep olabilir. Çocukluk çağında yaşanan depresyonlar genellikle çocuk psikiyatristi ya da uzman klinik psikologlar tarafından tanı konulur ve değerlendirilir. Tanı koyma süreci için bir dizi değerlendirme yapılmalıdır. Gözlemler, aile görüşmeleri ve çeşitli anket ya da testler ile tanılar koyulur. Tedavi ise BDT(Bilişsel-davranışçı terapi) gibi terapi yöntemleri ile çocukların depresyon davranışlarını değiştirmeye yardımcı olmaktadır. İlaçla tedavi yöntemleri de oldukça yoğundur. Antidepresan ilaçlar doktor kontrolü altında çocuklarda dikkatli bir şekilde izlenmektedir. Tedavi yöntemlerinde en etkili yöntemlerden birisi ise aile terapisidir. Aile içerisinde iletişimi ve bağları iyileştirmek oldukça etkilidir. Çocukların bu süreci sağlıklı geçirmesinde en önemli desteklerden birisi de çocukların okulda ve sosyal hayatlarında destek görmesidir. Arkadaşları tarafından destek görüldüğünde stres yönetimiyle başa çıkmak oldukça sağlıklıdır. Depresyonun belirtilerini aileler ve öğretmenler erken fark etmelidir, önceden fark edildiğinde tedavi süreci çok daha hızlı ve verimli hale gelmektedir. Destekte bulunmak için çocuklarla açıkça iletişimde bulunmak oldukça önemlidir. Sonuç olarak çocuklarda görülen depresyon belirtilerine erkenden müdahalede bulunmak ve uygun tedavi yöntemlerini saptamak çocukluk çağında depresyonların çocuklardaki etkilerini kontrol altına alınabilir ve sağlıklı bir gelişimi destekleyecektir. Karmaşık bir durum olan çocukluk çağı depresyonlarını profesyonel bir yardım alarak takip etmek en önemli etkendir.
Çocuklarda Depresyon Normal Midir?
Çocukluk çağında yaşanan depresyonların normal olduğunu söylemek bazı değişkenlere göre farklılık göstermektedir. Çocukluk çağlarında yaşanan çeşitli duygusal durumlar ve üzücü olaylar yaşamak oldukça yaygın olabilir ama genelde uzun süreli değil kısa sürelidir. Bu da çocuklarda herhangi bir travmatik etki ya da ruhsal sağlığını bozacak etkiler göstermez. Depresyon süreci belirli bir süre devam eder ve çocukların duygu durumlarını, yaşam kalitesini, sosyal ilişkilerini ve hayatını ciddi bir şekilde etkiler. Bu ise normal bir süreçten ziyade sağlık sorunu olarak görülmeli ve takip edilmelidir. Çocuk yaşlarda depresyon oldukça rastlanabilir bir süreçtir ve belirtileri yetişkinlerden farklılıklar gösterebilir. Çocuklar yetişkinlere nazaran duygularını çoğu zaman davranışlar ve bedensel ifadelerle şikayet olarak gösterilebilir. Çocukluk çağlarında depresyon, birkaç hafta ya da daha uzun bir süreç boyunca devam ediyorsa profesyonel yardıma başvurmak oldukça önemlidir. Depresyon çocukların hem günlük hayatını, hem okul başarısı, hem sosyal hayatını hem de aile ve arkadaşlık ilişkilerini oldukça etkiler. Çocuklar yaşamlarında oldukça zor süreçlerden geçebilir ve bu zor süreçler üzülmelerine, sinirlenmelerine neden olabilmektedir. “Normal” süreçte bu tür duygularla verilen tepkiler geçicidir ve belirli bir sınırı vardır. Ancak depresyonda ise tepkiler hem daha şiddetli hem daha kalıcıdır. Genetik, çevresel ve psikolojik faktörler depresyon yaşama riskini arttırabilir. Örnek olarak ailede daha önce depresyon öyküsü bulunan birisi olduğunda ya da aile içerisinde şiddetli çatışmalar ya da çocukların travmatik olaylar çocukların depresyon yaşamalarını daha kolay bir hale getirebilmektedir. Çocuklarda kısa süreli üzüntü, sinir vs gibi duygular kısa süreli olduğunda oldukça normaldir, ancak daha uzun süreli depresyon belirtileri gösteren çocukların sağlık bozukluğu bulunmaktadır, erken müdahalede bulunup uygun tedavi süreci ile çocuğun sağlıklı bir büyüme çağı geçirmesi için oldukça önemlidir.
Çocuklarda Depresyon Geçici Midir?
Çocuklarda depresyon çoğu zaman geçici olup bazı durumlarda ise kalıcı ve kronik depresyonlar olabilmektedir. Bu durum çeşitli faktörlere bağlıdır ve her çocuğun durumu farklı olabilir. Depresyon bazı çocuklarda geçici olabilirken, bazı çocuklarda kalıcı veya kronik bir durum haline gelebilir.Bunun için dikkat edilmesi gereken depresyon belirtilerinin süresi ve verilen tepkilerin şiddetidir. Geçici durumlarda çocuklar dönemsel zorluklar yaşadığı zamanlarda üzüntü, sinir ve stres belirtilerinde bulunabilir. Bu tür kısa süreli geçici durumlar genelde spesifik bir olayla tetiklenmektedir, örneğin sınavlar, aile içindeki değişikliklerdir. Olaylar son bulduğunda çocukların duygu durumları da düzelecektir.
Uzun süreli devam eden depresyon belirtileri ve çocukların günlük yaşantılarını etkileyen durumlar kronik bir depresyon sürecine işaret olabilir. Depresyon belirtileri birkaç haftadan uzun sürüyorsa kronik bir depresyon olduğuna işarettir.
Çocuklarda Depresyon Hangi Yaş Aralığında Görülür?
Çocuklarda depresyon erken çocukluk döneminde( 3-6 yaş) davranışsal değişiklikler ile fark edilebilir. İştah problemleri, huysuzluk gibi şikayetler belirtilerden bazıları olabilir. İlkokul çağı olan 7-12 yaş arası çocuklarda ise artık kendini ifade etme şansı olduğu için çocukların depresyon belirtilerini fark etmek daha kolaydır. İlgi kaybı, sosyal ilişkilerde ve okulda başarı düşüklüğü fark edilme yöntemleridir. Ergenlik çağı olan 13-18 yaş arasında olan çocukların yetişkinlerin yaşadığı depresyon belirtilerine oldukça yakındır. Ani öfke patlamaları, uzun süreli umutsuzluklar ve uzun süreli üzgün tavırlar depresyon belirtisidir.
Çocuklarda Depresyon Evde Tedavi Edilebilir mi?
Çocukluk çağlarında yaşanılan depresyon sürecinin evde tedavi edilmesi ancak genellikle profesyonel kişilerin ( psikiyatr, psikolog, vb.) yardımı ve gözlemlemesi ile mümkün olmaktadır. Süreci profesyonellerin yönetmesiyle birlikte evde yapılan bazı uygulamalar ve destekleyici yöntemler çocuğun sağlıklı bir iyileşme sürecini hızlandırmakta oldukça önemli bir yöntem olacaktır. Çocuklar için en güvenli ve rahat hissedeceği yer olan ev ortamı ve destekleyici bir ebeveyn yaklaşımı iyileşme sürecini olumlu etkileyecektir. Düzenli uyku saatini belirlemek ve yeterli uyku saatini takip etmek depresyon süresini kısaltmakta önemli bir rol oynayacaktır. Yanı sıra sağlıklı beslenme ve düzenli fiziksel aktiviteler için çocuğu teşvik etmek etkilidir. Çocukların ilgi duyabileceği hobiler edinmesini teşvik etmek ve sosyal ilişkilerini desteklemek çocuğun moralini düzeltip içinde hissettiği yalnızlık hissinden kurtulmasına yardımcı olabilmektedir. Çocuğun süreci atlatma çabalarını ve olumlu davranışlarını ödüllendirmek, çocuğun kendini güvende hissedebileceği alanlar yaratmak çocuğun kendisine olan saygısını artırmaya yardımcı olabilmektedir. Düzenli bir günlük program oluşturmak, çocuğun kendini güvende hissetmesini sağlayabilir, çocuklara üstesinden gelebilecekleri sorumluluklar vermek bağımsız hissetmelerini sağlayabilir. Evde yapılabilecek destekleyici uygulamalar, çocuğun ruhsal sağlığını iyileştirmeye yardımcı olabilir ancak depresyonun profesyonel kişiler tarafından gözlem ve tedavi sürecinde bulunmaları gerektiğini unutmamak önemlidir. Çocuğunuzda depresyon belirtileri gözlemliyorsanız, profesyonel yardım almak ve tedavi sürecini dikkatle takip etmek en iyi yöntemdir.
Çocuklarda Depresyon Belirtileri
Çocuklarda depresyon, yaşa,genetiğe, sosyal çevreye ve aile yapısına göre farklılıklar gösterebilir. Başlıca çocuklarda depresyon belirtileri duygusal olarak sürekli üzüntü hali, huysuzluk ve moral bozukluğu ile gözlemlenebilir. Çocuklar gelecek ile ilgili karamsar ve umutsuz ruh halinde hissedebilirler ve kendilerini değersiz ve yetersiz hissetme belirtileri gösterebilirler. Davranışları ise sosyal çevresinden uzak durma, aile ve arkadaşlarından uzak durmak depresyon belirtileri olabilmektedir. Okulda derslere karşı odaklanamama, düşük ders notları ve ilgisini kaybetmesi, ani öfke patlamaları depresyon belirtileri arasındadır. Fiziksel belirtiler ise aşırı uyku ya da uykusuzluk, uyku düzensizliği, yemek yemekten kaçınma, aşırı yemek yeme gibi iştah bozuklukları, baş ve mide ağrıları, fiziksel bir problem olmadan ağrı ve kramplar ve mide bulantıları depresyon belirtileri arasındadır. Konsantrasyon güçlüğü, öğrenmede zorluk çekmek, karar vermekte zorluk yaşama, dikkat dağınıklığı, kendine zarar verme düşünceleri gibi bilişsel belirtiler de depresyon belirtileri arasındadır. Tuvalet eğitimi veya konuşma becerileri gibi daha önceden geliştirilmiş becerilerinde kayıplar depresyon belirtileri olabilir.
Çocukluk Çağı Depresyonu Nedenleri
Çocukluk çağında yaşanan uzun süreli depresyonların başlıca nedenleri genetik, kimyasal bozukluklar, hormonel değişimler, aile ve sosyal ilişkiler, travma deneyimleri, gelişimsel faktörler, psikolojik faktörler ve kronik fiziksel rahatsızlıklar gibi nedenler depresyona sebep olabilmektedir.
Aile bireylerinde bulunan depresyon geçmişi ya da farklı ruhsal sağlık problemleri bulunuyor ise çocuklarda depresyon riski daha fazladır. Genetik olarak bu yatkınlık çocuğun depresyon gelişme olasılığını arttırabilmektedir. Beyindeki serotonin ya da adrenalin gibi maddelerinin dengesizliği depresyona yatkınlığı kolaylaştırabilmektedir. Aile içerisinde ayrılık, boşanma, şiddet, aile düzeninde değişiklikler depresyon nedenleri arasındadır. Çocukluk çağında yaşanan kayıplar, şiddet, istismar, doğal afetler depresyon yaşamına neden olabilmektedir. Erken yaşta yaşanan olumsuz deneyimler, travmalar, aile ya da sosyal çevre tarafından yaşanılan duygusal ihmaller depresyon riskini arttırabilir. Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu ya da öğrenme güçlükleri gibi gelişimsel rahatsızlıklar depresyon riskini arttırabilir.
Çocuklarda Görülen Depresyona Karşı Ebeveyn Tutumu Nasıl Olmalı?
Çocuk çağlarda görülen depresyon ailelerin destekleyen tutumları sergilemesine ihtiyaç duyar. Aileler çocuklarının fiziksel ve ruhsal sağlığını korumak ve iyileşmelerinde yardımcı olmak için pek çok şeye dikkat etmelidir, bunların başında çocuklarının düşüncelerini ve ifadelerini dikkatlice dinlemesi ve empati kurmaya açık olmaları gerekir. Çocukların duygusal ihtiyaçlarına karşılık vermek, iyi bir dinleyen olmak, çocuğun anlaşıldığını hissetmesi ve değerli olduğunu hissettirmek, çocuğun güvende olduğunu anlayabileceği bir yapı için günlük program oluşturmak, evdeki stres faktörünü en aza indirip, çocuğun huzurlu bir ortamda büyümesini sağlamak, küçük sorumluluklar, hedefler vererek özgüvenini arttırmaya yardımcı olmak, dengeli beslenme ve düzenli fiziksel aktiviteye teşvik etmek, çocuğun uyku düzenini oluşturmak ve yeterli uyumasını takip etmek, belirgin depresyon belirtileri var ise profesyonel bir psikolog ya da psikiyatr den destek almak ve tedavi sürecinde destekleyici olmak, ebeveynlerin çocuk ruh sağlığı ve depresyon hakkında bilgi edinmek ve eğitimler almak gibi çocuklara destek olunmalıdır. Duyarlı olup ona güvenli bir ortam sunarak, depresyonun üstesinden gelmesine yardımcı olabilirler.
Çocukluk Çağında Tedavi Edilmeyen Depresyon İlerde Nelere Yol Açabilir?
Çocukluk çağında tedavi edilmeyen depresyon pek çok farklı şekilde çocuğa zarar verebilir. Kronik olarak depresyona meyilli olabilir, uzun süreli ruhsal bozukluklara sebep olabilir. Uzun süreli depresyon hali, anksiyete, bipolar bozukluk, kişilik bozuklukları gibi ruhsal sağlık problemleri oluşabilir. Akademik alanda başarı düşüklüğü ve mesleki performans kayıplarına neden olabilir. Yetersiz mesleki verimlilik ve düşük motivasyon iş hayatında zorluklar çıkarabilir. Sosyal izolasyona sebep olabilir, sosyal çevrelerden uzak durmak gibi problemler olabilir. Depresyon kaynaklı bağışıklık sistemi bozuklukları, kalp hastalıkları ve iştah bozuklukları kaynaklı obezite ya da anoreksiya gibi hastalıklar olabilir. Madde kullanımı, sigara ya da alkol gibi bağımlılıklar geliştirilebilir.