Postpartum psikoz, doğum sonrası dönemde ortaya çıkar ve genellikle nadiren rastlanılan bir durumdur. 

Doğum Sonrası Psikoz Nedir? 

Postpartum psikoz 19. Yüzyılda tanımlanmış ve bireyin başlı başına yalnızca psikoz belirtileri taşımadığını; manik, depresif belirtilerin eşlik etmesi durumu ile ortaya çıktığı görülmüştür.

Doğum sonrası psikoz, acil müdahale gereken ve uygun tedavi yöntemi ile 2 hafta içerisinde atlatılabilen psikiyatrik bir durumdur. Kişinin özkıyım gibi ciddi tıbbi ve sosyal sonuçlara yol açma potansiyeli olması nedeni ile doğum sonrası psikozun erken tespit ve tedavisinin önemli olduğunu göstermektedir. Postpartum psikozun başlangıç yaklaşık 3 hafta içerisinde görülür, doğumdan sonraki 2-3 gün içerisinde de bulgular gözlemlenebilmektedir. Postpartum dönemde görülebilen psikolojik rahatsızlıklar 3 gruba ayrılmaktadır; Annelik Hüznü, Postpartum Depresyon ve Postpartum Psikoz. 

Doğum Sonrası Psikozun Belirtileri Nelerdir?  

Doğum sonrası psikozun belirtilerine postpartum depresyondan farklı olarak hezeyan ve varsanılar eklenir. Kişide doğum sonrası psikozunun başlangıcından itibaren huzursuzluk, yorgunluk, uykusuzluk, ağlama ve duygulanım nöbetleri, kafa karışıklığı, şüphecilik, kaygı, uyku problemleri, depresif duygudurum, hafıza kayıpları, depersonalizasyon, dezorganize davranışlar, dağınıklık, mantıksız ifadeler, obsesif düşünceler, özkıyım ve başkalarına zarar verme düşünceleri görülebilir. Postpartum psikoz genellikle depresyon, hezeyanlar ve annenin bebeğe ya da kendisibe zarar verme düşünceleri ile görülmektedir. Doğumdan sonra huzursuzluk ve şüphecilik gibi semptomlar öncelikli olarak görülebilmektedir. 

Doğum Sonrası Psikoza Ne Sebep olur?

Gebeliğin başlangıcı itibari ile ortaya çıkan duygusal, fiziksel değişimler, aileye yeni katılan bebek ile birlikte birçok değişime neden olmaktadır. Bu değişim başta anne olmak üzere tüm aileyi etkilemektedir. Ebeveynlerin destek almaları risk faktörlerinin en aza inmesini sağlar. Annelik hüznü genellikle doğumdan sonraki üçüncü ya da dördüncü günde ortaya çıkmaktadır. Görülen semptomlar hafif düzeyde ve geçici olmakla beraber 2 günden 2 haftaya kadar sürebilir. Belirtiler 2 hafta içerisinde azalarak ortadan kalkmaz ise bir süre sonra Postpartum Depresyona dönüşme riski bulunur. Postpartum depresyon doğumdan sonraki ilk 4 hafta içerisinde başlamaktadır. Annelik hüznünden daha şiddetli belirtilere sahiptir ve tedavi edilmediğinde postpartum psikoza dönüşebilmektedir. Postpartum psikoz, doğumdan sonra ortaya çıkan psikiyatrik bozuklukların en şiddetlisidir. Bireyin psikiyatrik öyküleri postpartum psikozunun ortaya çıkmasında önemli bir unsur olmaktadır. 

Doğum Sonrası Psikoz Tedavisi Nedir?

Postpartum psikoz, doğumun ardından 2-3 hafta içerisinde başlayarak 2-3 ay kadar sürebilir. 

Bireyde hezeyan ve halüsinasyon görülmesi nedeni ile acil tedavi gerektiren bir durumdur. Özellikle annenin kendisine, çevresine ve bebeğe zarar verme düşüncesi önlenmesi gerekir. Postpartum psikoz tedavisinde acil müdahale gerekli olabildiği gibi hasta yatışı da gerekebilir. İlaç tedavisine başlanması gerektiğinde ise annenin bebek emzirmesi göz önünde bulundurularak uzmanlar tarafından kullanıma uygun olan ilaçlar ile tedaviye başlanabilmektedir. Tedavide kullanılan antipsikotik ilaçlardan olumlu sonuç alınamaz veya hasta ilaç tedavisine dirençli çıkar ise bu hastalar için profesyoneller tarafından uygulanabilecek farklı sağaltım tedavi yöntemleri de kullanılabilir. Postpartum psikoz belirtileri yaklaşık 2 ay gibi bir süreçte uygun tedavi ile tamamen düzelmektedir. Bazı hastalarda ilerleyen dönemlerde tekrar edebileceği göz önünde bulundurularak koruyucu tedavi planlaması yine uzmanlar tarafından yapılabilen yaklaşımlardan olmaktadır. 

Tedavi süreci için seçilen farmakoterapinin yararları, bebekte görülebilecek yan etkileri, süte olan etkisi, zararları gibi konularda ebe, hemşire gibi uzmanların annelere ve aileye bilgi vermeleri gerekmektedir. Tedavi süresince anne ve bebek etkileri açısından takip edilmesi gerekmektedir. Bu süreçte ailenin sorularına cevap verilmeli, ailenin konu ile ilgili detaylı bilgiye sahip olması sağlanmalı ve anneye iç görü kazanması amacı ile destek olunmalıdır. Postpartum psikozu tedavisi sürecinde anne ve ailenin bilgilendirilerek desteklenmesi büyük önem taşımaktadır. Riskli gebelik geçiren anneleri ve lohusalık dönemini riskli geçiren anneleri ebelerin ve hemşirelerin yakından takip ederek erken tespit etmeleri ve bu grupların ailelerine, yakınlarına gerekli bilgileri psiko-eğitim ile edindirmeleri sürecin tedavisini kolaylaştırmaktadır.

KAYNAKLAR

Arslan, H., Gürkan, Ö. C., Ekşi, Z., & Yiğit, F. E. (2006). Doğum Sonrası Depresyonun Annelik Yaşamına Etkileri. Aile ve Toplum, 8 (3), 10.

Türkoğlu, S. N., Balcı Yapalak, A. N., Acar, C. & Özyıldırım, B. (2022). Postpartum Depresyon Gelişiminde Psikososyal Faktörler; Bir Vaka Kontrol Çalışması. Hippocrates Medical J. 2 (2), 14-23.

Yavuz, M. Y. & Bilge, Ç. (2022). Annelik Hüznünden Postpartum Depresyon ve Psikoza. Haliç Üniversitesi Sağlık Bil. Der., 5 (1), 1-10.

Peker, G. C., Okutucu, A. C., Tekiner, A. S. & Dağlı, Z. (2016). Babalarda Doğum Sonu Depresyonu ve Etkili Olan Faktörlerin Değerlendirilmesi. Konuralp Tıp Dergisi, 8 (2), 141-146.

Kılıç, Y. & Eser, E. (2018). Lohusalık Sendromu (al ana/alkarısı/albastı)’nun Eskiçağ Yakındoğu Toplumlarının Kültürlerindeki İzleri: Lilith Gerçeği. Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, 5 (17), 29-60.

Şen, N. (2020). Postpartum Psikoz Belirtilerinin Kültürel Boyutu ile Ele Alınması: Albasması İnancı. Journal of Social Sciences & Humanities, 4 (4).