Çeşitli ruhsal ve bedensel nedenlerden ötürü çocukların çevreleri ile ilişkilerinde gergin ve sürtüşmeli tutum sergilemelerine neden olan, farklı, dikkat çeken, rahatsız edici davranışların olması sonucunda sinirlilik, kavgacı olma hali, okuldan kaçma, çalma, kuralları çiğneme gibi belirtiler gösteren tepkiler ile olması gereken davranışın yokluğu ya da tutarsızlık göstermesine davranış bozuklukları denmektedir.
Çocuklarda Çalma Alışkanlığı Nasıl Anlaşılır?
Erken çocukluk döneminde sosyal duygusal, dil ve motor gelişim gibi alanlarda gelişim süreci önemli bri yer tutmaktadır. Çocukların olumlu davranış kalıpları geliştirmeleri için de gelişim özelliklerinin doğru bilinmesi gerekmektedir. Gelişim özelliklerinin doğal seyrini bilmek, çocuklarda gözlemlenen problemli davranışları algılayıp fark etme açısından önemli olmaktadır. Erken dönem çocukluk davranışları açısından; saldırganlık, yalan söyleme, okuldan kaçma ve çalma gibi problemli davranışların olması çocukların ilerleyen yaşamlarında suçluluk görülme oranını artırdığı bilinmektedir. Çalma-izinsiz alma davranışı da problem davranış olarak bilinmektedir. Başkasına ait olan nesnenin alınıp kendilerinin olduğunu aktarmaları ‘’çalma’’ olarak tanımlanmaktadır. Çalma davranışı için nesnenin özelliği ya da eylem niteliği bu davranışın çalma olarak değerlendirilmesini değiştirmemektedir. Yiyecek bir şeyler de olmak üzere kimsenin bir şey görmeden bir başkasına ait olan bir yiyeceği almak çalma olarak değerlendirilmektedir. Çalma davranışı ‘’antisosyal davranış’’, ‘’davranış bozuklukluğu’’ olarak da sınıflandırılmaktadır.
2-4 yaş itibari ile çocuklar bu kavramı dile getirseler de çalmanın anlamını algılayamadıkarı için onlara göre bu kelime bir anlam ifade etmemektedir. Bu yaş aralığındaki çocuklarda mülkiyet kavramı gelişmemiştir.
Çocuklarda çalma davranışını tespit etmek zor olabilmektedir. Çalma davranışında bulunan çocukların eylemlerini gizlemek amacı ile yalana başvurdukları bilinmektedir. Bu bağlamda çalma davranışı; saldırganlık ve yalan söylemek gibi başka olumsuz davranış problemlerini de beraberinde getirmektedir.
Çocuklarda Çalma Alışkanlığı Neden Oluşur?
Erken dönemlerden itibaren çocukların problem davranışlarını fark etmek ve bu davranışların nedenleri ile birlikte başa çıkmak ve çözümler üretebilmek gerekmektedir. Öğretmen ve ebeveynlerinin çocukların davranışlarını anlaması ve bu davranışı ortaya çıkaran nedenlerin farkına varması son derece önem taşımaktadır.
Çocuklar çeşitli nedenler ile çalma davranışına yönelebilmektedirler. Çocuklarda mülkiyet duygusunun gelişiminin desteklenmemesi ile birlikte ebeveynlerin ve çevredeki kişilerin çocuğun mülkiyet hakkına özen göstermemesi de bu sebeplerin başında yer almaktadır. Çocuklarda mülkiyet kavramının gelişebilmesi için onlara ait olan nesne ve eşyalara dair sahip olma fikrinin gelişmesi veya kazandırılması gerekmektedir. Mülkiyet kavramı gelişen çocukların kendileri dışında başka kişilerin de eşyaları olduğunun farkına varacak ve onların eşyalarını elde etmelerine karşı koruyacaktır.
Çocuklarda çalma davranışının görülme nedenlerinden bir diğeri de kardeş kıskançlığı olabilir. Çocuklar kardeşlerini kıskanmalarından dolayı kardeşlerinin eşyalarını çalma eğilimine yönelebilirler.
Çocuğun Çalma Alışkanlığı Ebeveynleri Tarafınca Nasıl Önlenir?
Aile içerisinde çocukların kendilerini rahatlıkla ifade edebilmelerine alan açılması ve buna fırsat verilmesi, ebeveyn tutumlarının baskıcı ve zorlayıcı olmaması çocuklarda çalma davranışının ortaya çıkmamasını desteklemektedir. Anne babasından sevgi, ilgi, kapsayıcılık göremeyen çocuk, bu sevgi ve ilgiyi farklı alanlarda arayarak doyuma ulaşmak isteyebilir ve bu arayış onları çalma davranışına yönlendirebilir.
Çalma davranışı ile birlikte akademik işlevselliğin düşmesi, düşük benlik saygısı gibi problemler ya da başka gelişimsel problem davranışların bir arada görülmesi olumsuz davranışı engellemek ve önlemek amacı ile farklı uygulamaların kullanımını gerektirebilmektedir.
Çocuklarda Çalma Alışkanlığı Tedavileri?
- Çocukların davranışlarını ebeveynleri ve öğretmenleri dikkatle gözlemlemeleri, mülk kavramına dair kuralları çocukların gelişim dönem ve yaşlarına uygun şekilde onlara açıklamaları ve yaşanabilecek izinsiz alma durumunda tutarlı bir şekilde uygun şekilde bir yaklaşım sergilemeleri gerekmektedir.
- Çocukların kendilerine ait odaları, çekmeceleri ya da eşyalarına sahip olmasını desteklemek, yaşlarına uygun sorumluluklar vererek çocukların sorumluluk duygularını desteklemek de yardımcı olmaktadır.
- Ebeveynlerin çocuklarına olumlu davranış kazandırma sürecinde uygun hikayeler ve masallar ile bu konu ile ilgili düşünmelerinin sağlanması da olumlu olarak pekiştirecektir.
- Çocukların ev içerisinde diğer aile bireylerine ait olan eşyaları izin almadan alma girişimlerine karşı bu eşyaların kendisine ait olmadığını ve izinsiz alamayacağı hatırlatılabilir.
- Çalma davranışında bulunan gençlerin ortamları değişmediği sürece çalma davranışlarında değişim olması güçtür. Olumsuz davranışı tetikleyen çevreden uzakta kalınması önemli bir unsur olmaktadır.
Çocuklarda Görülen Çalma Alışkanlığına Karşı Ebeveyn Davranışları Nasıl Olmalıdır?
Çocukların çalma davranışında bulunmaları, ebeveynler için endişe verici bir durum olabilir. Bu durum genellikle çocukların gelişim sürecinde karşılaşıla bir durum olmaktadır ve doğru tutum ve yaklaşım ile çözülebilmektedir.
Çocukların çalma davranışı göstermeleri karşısında davranışlarını etiketlememek, bu davranış sebebi ile çocukları suçlamamak gerekmektedir. Aksi halde çocukların özgüveni zedelenebilir.
Çalma davranışının arkasındaki nedenleri anlamaya çalışmak ve çocuk ile sakin bir şekilde konuşmak gerekmektedir. Ebeveynlerin çocuklarının duygu ve düşüncelerini anlamaya ve onları kapsamaya çalışmaları, çocukların olumlu davranışlar geliştirmeleri açısından önemli olmaktadır.
Çocuklar ebeveynlerinin davranışlarını rol model alırlar. Ebeveynlerin saygı ve dürüstlük gibi değerleri göstermeleri, çocukların bu değerleri örnek almaları da önemli değerlerdendir.
Çocukların duygusal ihtiyaçlarını duymak ve kapsamak, davranış bozukluklarının önüne geçmektedir.
Ebeveynlerin çocuklarına kendilerine ait olan ve olmayan eşyaları ayırt etmeyi öğretmeleri de onların gelişimi açısından destekleyici bir süreç olacaktır.
Çalma davranışının sonuçları ve yanlış olma nedenlerinin çocuklara ebeveynleri ve öğretmenleri tarafından aktarılması da önleyici faktör olmaktadır. Bu tarz tutum ve yaklaşımlar, çocukların çalma davranışını düzeltmesine veya uzak kalarak öğrenmelerine yardımcı olabilir.
KAYNAKLAR
Tok, Y., & Aydın, S. (2022). Bebeklikten ergenliğe gelişim ve eğitim. Livre de Lyon.
Tamam, L., Özpoyraz, N., & Ünal, M. (1997). Kleptomani: bir gözden geçirme. Türk Psikiyatri Dergisi, 8 (1), 36-44.